Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719) urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe wchodzą w skład urządzeń przeciwpożarowych, których zadaniem jest zapobieganie powstaniu, wykrywanie oraz zwalczanie pożaru lub ograniczanie jego skutków. Zastosowanie certyfikowanych urządzeń wykrywania i sygnalizacji pożaru sprawia, że dany obiekt ma zapewnioną adekwatną ochronę.

Wymogi stawiane urządzeniom przeciwpożarowym

Pożar jest jednym z najniebezpieczniejszych zjawisk, które mogą wystąpić w przestrzeni zamkniętej (obiekt budowlany). Właśnie dlatego instalacja urządzeń służących do ochrony przeciwpożarowej powinna być poprzedzona odpowiednimi działaniami. W przytoczonym na wstępie rozporządzeniu MSWiA znajduje się zapis:

3.1. Urządzenia przeciwpożarowe w obiekcie powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a warunkiem dopuszczenia do ich użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich dla danego urządzenia prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.

Przed wprowadzeniem wyrobu do obrotu producent wyrobu budowlanego jest zobligowany do przeprowadzenia oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (OiW SWU). Możliwe są dwie ścieżki postępowania:

System europejski

W przypadku, gdy dla wyrobu dostępna jest zharmonizowana specyfikacja techniczna (norma). Po przeprowadzeniu procesu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobu przez jednostkę akredytowaną wystawiane są odpowiednie dokumenty tj. certyfikat stałości właściwości użytkowych (na zgodność z normą zharmonizowaną) oraz świadectwo dopuszczenia (na zgodność z załącznikiem do rozporządzenia MSWiA). Następnie producent na swoją wyłączną odpowiedzialność wystawia deklarację właściwości użytkowych i znakuje wyrób CE.

System krajowy

W przypadku, gdy dla wyrobu dostępna jest norma krajowa lub wydana została krajowa ocena techniczna. Po przeprowadzeniu procesu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobu przez jednostkę akredytowaną wystawiane są odpowiednie dokumenty tj. krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych (na zgodność z krajową oceną techniczną) oraz świadectwo dopuszczenia (na zgodność z załącznikiem do rozporządzenia MSWiA). Następnie producent na swoją wyłączną odpowiedzialność wystawia krajową deklarację właściwości użytkowych i znakuje wyrób znakiem budowlanym B.

To jakie dokumenty są wymagane dla poszczególnych grup wyrobów budowlanych, można szybko sprawdzić w standardzie CNBOP-PIB-0001:2022 Wprowadzenie do obrotu i użytkowania wyrobów stosowanych w ochronie przeciwpożarowej (aktualne wydanie w momencie pisania tekstu – 7, 2022).

Wykaz norm zharmonizowanych do danego rozporządzenia można sprawdzić na stronie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego (PKN): https://pkn.pl/polskie-normy/normy-zharmonizowane/wykazy-norm-zharmonizowanych.

Wymagania stawiane sygnalizatorom pożarowym

Sygnalizatory pożarowe objęte są normami zharmonizowanymi z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającym zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającym dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz.U. L 88 z 4.4.2011):

  • EN 54-3:2001+A1:2002+A2:2006 – Fire detection and fire alarm systems – Part 3: Fire alarm devices – Sounders (polska norma PN-EN 54-3:2003/A2:2007)
  • EN 54-23:2010 – Fire detection and fire alarm systems – Part 23: Fire alarm devices – Visual alarm devices (polska norma PN-EN 54-23:2010)

W związku z powyższym dla sygnalizatorów pożarowych celem uzyskania wymaganych dokumentów odpowiedni jest system europejski oceny stałości właściwości użytkowych (system 1). Zgodnie z zapisami rozporządzenia CPR 305/2011 po wykonaniu badań laboratoryjnych z wynikiem pozytywnym, które zostały określone w normach zharmonizowanych, producent otrzymuje od jednostki notyfikowanej certyfikat stałości właściwości użytkowych. Następnie sporządza deklarację właściwości użytkowych i znakuje wyrób znakiem CE.

Kolejnym wymogiem jest uzyskanie tzw. dopuszczenia do użytkowania.  Dla sygnalizatorów pożarowych proces ten obejmuje badanie zgodności z odpowiednim punktem do załącznika Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2010 nr 85 poz. 553):

  • Sygnalizatory akustyczne – p. 11.4

11.4.1. Sygnalizatory akustyczne powinny spełniać wymagania normy PN-EN 54-3. Spełnienie wymagań powinno być potwierdzone stosownym dokumentem.

11.4.2. Sygnalizator akustyczny powinien posiadać oznaczenia i opisy w języku polskim.

  • Sygnalizatory optyczne – p.11.5

11.5.1. Sygnalizatory optyczne powinny spełniać wymagania aprobaty technicznej lub polskiej normy wyrobu. Spełnienie wymagań powinno być potwierdzone stosownym dokumentem.

11.5.2.1. Obudowa sygnalizatora i kolor światła powinien być czerwony. Na widzialnej powierzchni sygnalizatora powinien być umieszczony napis „POŻAR” koloru białego.

11.5.2.2. Sygnalizator powinien posiadać oznaczenia i opisy w języku polskim.

Spełnienie powyższych wymogów jest potwierdzone wydaniem świadectwa dopuszczenia, które umożliwia użytkowanie wyrobu na rynku polskim. Warto mieć świadomość, że nie wszystkie grupy wyrobów są objęte obowiązkiem uzyskania świadectwa dopuszczenia. W celu weryfikacji należy sprawdzić wspomniany załącznik do rozporządzenia MSWiA lub standard CNBOP-PIB-0001:2022. Wykaz aktualnych świadectw dopuszczenia można znaleźć na stronie CNBOP: https://cnbop.pl/oferta/certyfikacja-i-dopuszczenia/dopuszczenie-wyrobow-do-stosowania-w-ochronie-przeciwpozarowej/wykaz-wydanych-dokumentow/

Zmiany na horyzoncie, czyli kilka słów o „CPR2”

7 stycznia 2025 r. weszło w życie rozporządzenie (UE) 2024/3110 w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011. Obecne rozporządzenie zostanie w całości uchylone z dniem 8 stycznia 2040 r. W najbliższym horyzoncie czasowym od 08.01.2026 r. konieczne będzie deklarowanie skutków zmiany klimatu (załącznik II, poz. a do d). 

Kilka wybranych aspektów, które ulegną zmianie:

  • zmiany i wprowadzenie nowych definicji m.in. kluczowa część wyrobu, wyrób używany (łącznie ponad 60 – obecnie 28),
  • zastąpienie deklaracji właściwości użytkowych przez deklarację właściwości użytkowych i zgodności obejmującą m.in. zrównoważenie środowiskowe wyrobu,
  • określenie wymagań dotyczących wprowadzenia do obrotu wyrobów używanych i znakowania ich CE,
  • wprowadzenie cyfrowego paszportu produktu,
  • wprowadzenie systemu oceny i weryfikacji 3+,
  • dodanie regulacji dotyczących sprzedaży online i innej sprzedaży na odległość,
  • możliwość wykorzystania dobrowolnych norm zharmonizowanych,
  • doprecyzowanie zasad umieszczania oznakowania CE na wyrobie.

Z całą pewnością wprowadzenie nowego rozporządzenia stanie się dla producentów nie lada wyzwaniem. W wielu przypadkach konieczne będzie przeprowadzenie nowych procesów OiW SWU ze względu na pojawienie się nowych norm zharmonizowanych, czy sporządzenie nowych deklaracji właściwości użytkowych i zgodności.

Więcej informacji o Rozporządzeniu 2024/3110:

Podsumowanie

Proces projektowania oraz instalacji systemów sygnalizacji pożarowej powinien obejmować specyfikę danego obiektu oraz właściwości urządzeń, które mają być zainstalowane w jego obrębie. Dobór odpowiedniego rozwiązania pozwala zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa np. wykryć pożar na wczesnym etapie jego rozwoju, co pozwala podjąć właściwe dla danej sytuacji działania. Kluczowe jest zapewnienie niezawodności i skuteczności każdego systemu sygnalizacji pożaru. W tym celu poszczególne urządzenia muszą być objęte aktualnymi dokumentami np. certyfikat, świadectwo dopuszczenia, deklaracja właściwości użytkowych, deklaracja zgodności.